Bomen die gekapt worden, vaker ondoordacht dan doordacht, van Deurne Zuid tot Hasselt: het maakt Kathleen De Clercq (PXL-lector Groenmanagement) triest en kwaad. De waarde van onze groene erfenis dringt nog te weinig door. Hoeveel bomen, graslanden, bossen, houtkanten en hagen moeten er nog verdwijnen vooraleer we kunnen houden van wat we nog hebben? Een pleidooi voor bezinning.
Erfenis
Wie het programma ‘Erfgenaam Gezocht’ van Axel Daeseleire bekijkt, droomt er misschien ook wel eens van een erfenis te ontvangen uit onverwachte hoek. Andersom kan het ook: je kan ook erven, maar de erfenis niet willen. Bijvoorbeeld omdat je een slechte band had met de overledene en je op geen enkele manier nog aan hem of haar herinnerd wil worden. Of omdat het een negatieve erfenis is, waarbij je schulden zou moeten aflossen als je ze zou accepteren.
Hoewel erven gepaard gaat met verlies van iemand die je dierbaar is, heeft het ook iets positiefs. Je krijgt iets waar je niets voor hoeft te doen. Gewoon ervoor zorgen en doorgeven aan de volgende na jou volstaat…
(Toe)vertrouwen
Je hoort ook wel eens de uitspraak ‘Als mijn kleinzoon dat doet, dan onterf ik hem’. Meestal komt zo’n uitspraak omdat diegene die een erfenis achterlaat er niet op vertrouwt dat de erfgenaam verstandig en zorgzaam met de erfenis zal omgaan. Er is dan te weinig vertrouwen om de erfenis ‘toe te vertrouwen’. Vertrouwen en trouwen: daar zit iets in van trouw zijn, van bestendigen, van zorg dragen voor… Zeven generaties vooruit denken is daarbij een goede methode.
Generaties
Ocharme bomen. Ze kunnen ettelijke generaties mensen overleven, eiken zelfs wel vier of vijf eeuwen. En ondertussen worden ze geërfd en worden ze in vertrouwen aan een volgende generatie nagelaten. Als ze geluk hebben…
Alleen lijken we momenteel niet zo goed om te gaan met iets aannemen, en draaien we onze pitteleer zodra we de erfenis van onze groene omgeving toevertrouwd hebben gekregen.
Waarde
In het beste geval hebben bomen betekenis gekregen. Bijvoorbeeld als er een Maria-verschijning is geweest, zoals ooit – lang geleden – in Scherpenheuvel. Dan wordt er een mooi boomkapelletje in gehangen. Of kindjes die hun ‘tut’ toevertrouwen aan een boom en plechtig beloven te zullen stoppen met ‘tutten’ aan de zogenaamde tuttenbomen.
Dat soort bomen krijgt dan erfgoedwaarde, een extra waarde die vele malen hoger is dan hun brandhoutwaarde of biomassawaarde. Voorzichtige pogingen om iets van ‘onschatbare waarde’ toch in te schatten, gebeuren experimenteel in universiteiten. De waarde die mensen aan bomen schenken, is veel hoger dan de waarde die we ze nu toekennen via de uniforme boomwaardebepaling. En toch draaien houthakselaars op volle toeren.
Landschappen
Landschappen, nog zoiets. Het uitzicht op een landschap geeft ons dopamine. In de verte turen, zo’n 250 meter is ideaal, bij voorkeur op een landschap waar natuurlijke processen plaatsvinden zoals bijvoorbeeld de Atlantische Oceaan tegen de kliffen van Cornwall of Zuid-Portugal op beukt.
Daar wordt een mens stil, daar neemt een mens tijdens zijn weekje vakantie in zich op wat hij in Vlaanderen kwijt is. We nemen hier genoegen met landschappen die door de mens gemaakt zijn. We gaan op zondag boven op een mijnterril in Waterschei zitten en we turen en we hopen dat we genoeg dopamine hebben om ons op maandag weer in de chaos te begeven van wegenwerken, massale bomenkap en grondverzet voor nieuwe infrastructuurwerken voor snelle busbanen die zeker iedereen gaat nemen. ‘Mijn gedacht’, zou Boma zeggen.
Het Engelse woord landscape stamt af van het Nederlands woord landschap. Waarom zijn we niet trotser dan?
Geen haan die kraait
We verliezen soorten vlinders, vogels, planten wereldwijd zoals we even snel elke dag de resterende vergezichten verliezen. Als dat gebeurt in een omgeving waar we werken en niet wonen, dan is er weinig protest. Geen tegenstand zoals een tijdje geleden in Deurne Zuid, geen haan die kraait. We begeven ons ’s avonds opnieuw door dat verkeer en in het beste geval kruipen we een halfuurtje in onze moestuin, waar we tomatenplantjes vertroetelen. Gaat het licht buiten uit, dan checken we Facebook en Instagram en dromen we weg bij de 25 mooiste plaatsen in Italië. Landschap na landschap, nationaal park na nationaal park: volgende zomer wordt het zeker de volgende reisbestemming. Ver weg van hier, noodgedwongen, wegens ontbrekend hier.
Een lans breken
Vijftig weken dromen over twee weken vakantie in een mooi landschap, is dat wat we willen? Een lans breken, dat moeten we doen. Voor bomen en voor landschappen. Het Engelse woord landscape stamt af van het Nederlands woord landschap. Waarom zijn we niet trotser dan?
Landschapsbouwers, zoals de regionale landschappen dat zijn, laten erfgoed, natuur, landbouw en de mens in harmonie samengaan. Ze zoeken voor iedereen ‘what’s in it for me’ en dat is leefbaar veel. Die berekeningen maakten ze in het buitenland, maar ook al in het eerste nationaal park in Vlaanderen, het Nationaal Park Hoge Kempen. Hoeveel bomen, graslanden, bossen, houtkanten en hagen moeten er nog verdwijnen vooraleer we kunnen houden van wat we nog hebben?
Boomsterke stormbestendige jonge professionals
Studenten Groenmanagement aan Hogeschool PXL leven in een landschap vandaag. Via een opdracht waarbij ze luchtfoto’s van de voorbije 50 jaar vergelijken, leren ze kaarten lezen. Via terreinbezoeken leren ze landschappen lezen. Via cijfermateriaal leren ze grafieken maken en die grafieken wijzen – jaar na jaar, plaats na plaats – uit dat onze open ruimte afneemt. En als er al eens een plek is waar de open ruimte niet afneemt, dan neemt de kwaliteit er af voor mens en dier, niet alleen vandaag, maar de volgende zeven generaties.
Via groepswerken leren ze dat ze een stem moeten hebben. Dat zelf verworven inzicht – veel meer dan literatuur – is cruciaal voor onze jonge studenten om in opstand te komen. Niet op straat, maar in studiebureaus en bij aannemers waar zij gaan werken, waar zij mee aan de tafel gaan zitten.
Met kennis, inzichten en mondigheid zullen zij het moeten opnemen voor behoud van open ruimte voor minstens zeven volgende generaties. Alles, maar dan ook echt alles, doen we eraan met de PXL-collega’s Groenmanagement. Handen en voeten worden bij de uitleg niet gespaard, om boomsterke, diep verankerde en stormbestendige jonge professionals af te leveren die beter zullen omgaan met een groene erfenis dan wij nu doen.
Contact: kathleen.declercq@pxl.be
