Lange periodes van hetzelfde weer – nu eens kletsnat, dan weer kurkdroog – hebben ook een impact op onze bomen, planten, struiken en grassen. Wat vroeger een klimaatbestendige plant was, is dat vandaag vaak niet meer. Kathleen De Clercq, PXL-lector Groenmanagement, licht toe.
Cogito ergo sum
Ik ben een aanhanger van Descartes: cogito ergo sum. Ik twijfel, dus ik besta. Nieuwsgierigheid als basis. Iets willen uitzoeken, iets willen leren, wetende dat je met die nieuwe kennis opnieuw zal twijfelen. Maar voor groenmanagers wordt de twijfel soms toch wel te veel: het water staat hun aan de lippen. Nu ja: het ene jaar wel, het andere jaar net niet.
Regen, regen en nog eens regen
Neem nu de zomer van 2024. Ik herinner me – zeker in juni en juli dat jaar – de schaarse momenten waarop ik de was buiten droog kreeg. De weinige avonden om met vrienden buiten te zitten. Regen, regen en nog eens regen. Maar volgens de bodemdeskundigen was het niet genoeg…
Ik herinner me nog 15 juli 2021, de dag dat ik ervaring wilde opdoen bij een schapenhouder van wie de schapen op de oevers van de Demer grazen, naast de Japanse tuin in Hasselt. Die ervaring werd er eentje van in allerijl 60 schapen opladen, omdat hun te begrazen terrein onder water liep door een overstromende Demer. In Pepinster waren het mensen die gered moesten worden, bleek die avond in het journaal.
Iepenziekte
Op de PXL-Green & Tech-campus in Diepenbeek hadden we toen net met onze studenten de slimme keuze gemaakt om – eveneens vlak naast de Demer – te kiezen voor inheemse olm oftewel iep, want van iep is geweten dat hij tijdelijk natte voeten aankan. Als hij klein in vormen gesnoeid wordt, wordt hij niet belaagd en krijgt hij niet de iepenziekte, die sinds de jaren 70 de alomtegenwoordige iepen in Vlaanderen tot een rariteit maakte.
Droogte, droogte en nog eens droogte
En nu op weg naar de zomer van 2026. Op de Expressweg tussen Hasselt en Sint-Truiden kan ik me niet anders herinneren dan dat er esdoorns staan. Het zijn geen schoonheidskoninginnen daar in de middenberm vol strooizout, fijn stof en soms ook ingedeukte vangrails. Maar ze doen het: ze leven en ze vormen toch een redelijk groen snoer over dat hele tracé.
Ter hoogte van het kruispunt in Alken kregen ze al regelmatig te maken met overstromingen, maar ze overleefden. Nu sterven er af en toe enkele van die vitale bomen van om en bij de 40 jaar af. Er is geen andere verklaring voor te vinden dan de droogte, droogte en nog eens droogte van de afgelopen jaren.
Klimaatbomen
En dan duikt Descartes op. Ik geef les over plantenkennis en ik vertel over sommige boomsoorten dat het klimaatbomen zijn. Achter de schermen werkte ik mee aan een klimaatbomenlijst waaruit bomen geschrapt worden en waaraan bomen toegevoegd worden.
Maar wat zijn dat, klimaatbomen? Van welke boom – en vervang gerust ‘boom’ door ‘plant’ in het algemeen – durf ik mijn studenten nog te vertellen dat hij klimaatbestendig is?
Malse regen
De iepen op school: opnieuw blijkt het een slimme keuze te zijn, want ook in een valleigebied kan het beendroog worden. En toch overleven ze. Je ziet wel dat ze afzien en kwijnen in kurkdroge periodes, maar ik heb de indruk dat ze zich snel herstellen zodra er weer wat malse regen valt.
Malse regen is, volgens tuinders, de regen waarbij druppels de kans krijgen om van op bladeren één voor één op de grond te vallen en erin te dringen. Geen stortbuien, geen watervallen, maar malse regen, dagenlang, dat hebben, boeren, tuinders en wij allemaal nodig.
Goed weer
Ik hoorde onlangs een weerman op een populaire radio de presentator sussen, toen hij twee dagen felle wind en regen voorspelde: ‘Geen zorgen, het weekend wordt het weer goed weer, zonnig en warm’.
Descartes zou twijfelen over wat ‘goed weer’ is. En ik zou denken dat een weerman dat zeker doet. Goed weer is gematigd, de gulden middenweg. Dat weer dat we hier lang gehad hebben, maar waarvan we stilaan (of toch snel?) moeten ontwennen. Ontwennen gaat gepaard met ontwenningsverschijnselen en twijfel. Twijfel die ons doet teruggrijpen naar het oude: onze vertrouwde planten. Of doet vooruitkijken naar het nieuwe.
Ideeën herdenken
In elk geval, we moeten ‘iets’ doen. Ook in onze lessen, want het halve land vol iepen zetten wordt ook snel saai. Studenten groenmanagement maken we bewust met voorbeelden op onze eigen campus, ons living lab of in de omgeving. Hen tonen wat het klimaat doet met onze plantenkeuzes die ooit zo doordacht waren: dat is wat we doen.
Groenprofessionals raden ons aan te experimenteren tegen de sterren op (of tegen het klimaat op). We moeten oude ideeën durven herdenken. We kunnen ook niet té veel planten, niet té veel soorten zetten, want we weten dat we ook weer veel zullen kwijtraken. Niet alleen het eerste seizoen na de aanplanting, maar ook nog vele jaren daarna.
Woestijn
Zet je dus nu al schrap voor een nieuw plantseizoen voor bomen, struiken en vaste planten in het najaar, vanaf oktober en november. Vergroen je omgeving en wees niet bang voor overdaad, want voor je het goed en wel weet, is er een overdaad aan woestijn. Ja, woestijnen kunnen prachtig zijn. Maar ik zie ze liever in Marokko dan in Vlaanderen…
Contact: kathleen.declercq@pxl.be
